Εφέντης, Γιαννιώτης, Εβραίος, Οθωμανός

Πρόκειται δίχως άλλο για μια ευδιάκριτη τάση στις εκδόσεις διεθνώς: ανασκάλεμα σε οικογενειακές αναμνήσεις και φωτογραφίες και ιστορική ή ιστοριοδιφική αναζήτηση που συχνά διευκολύνεται από τις δυνατότητες έρευνας που προσφέρει το διαδίκτυο. Κίνητρο η νοσταλγία, η επιθυμία να φωτιστεί μια οικογενειακή διαδρομή ή και η ελπίδα να βρεθούν απαντήσεις που αφορούν το παρόν. Τα βιβλία αυτά βρίσκουν ανταπόκριση σε ένα κοινό διψασμένο να «καταναλώσει» παρελθόν, κατά προτίμηση ένδοξο ή συγκινησιακά φορτισμένο.

 

Ο ήρωας του βιβλίου, Γιαννιώτης Εβραίος και Οθωμανός αξιωματούχος, είχε αρκετά λαμπρή καριέρα ώστε να μην είναι άγνωστος στην ιστοριογραφία. Τον βρίσκουμε, μεταξύ άλλων, στο ωραίο βιβλίο της Ρέα Ντάλβεν για τους Εβραίους των Ιωαννίνων να κατέχει περίοπτη θέση στις «προσωπικότητες» της εβραϊκής κοινότητας ως «γραφικό, αμφιλεγόμενο και συντηρητικό» πρόσωπο, ικανό να προκαλεί τον φόβο τόσο των Εβραίων όσο και του Οθωμανού διοικητή της πόλης, ενώ η μνήμη του διατηρούνταν ακόμη ζωντανή στους ηλικιωμένους Γιαννιώτες που συνάντησε η συγγραφέας μετά τον πόλεμο. Το πρόσωπο του Νταβιτσόν το αντικρίσαμε πριν από λίγα χρόνια χάρη στο υπέροχο Πανόραμα του Νισήμ Λεβή.

Οι στερεοσκοπικές φωτογραφίες και τα ταξίδια ενός Γιαννιώτη γιατρού 1898-1944 (Εκδόσεις Καπόν, 2017), σε φωτογραφίες του γιου του Νταβιτσόν, που με μεγάλη φροντίδα δημοσίευσε ο Αλέξανδρος Μωυσής. Από αυτές τις φωτογραφίες ξεκινά ο συγγραφέας την αναζήτηση του προ-προ-προπάππου του για να θέσει το -ίσως υπερβολικά φιλόδοξο- ερώτημα πώς έζησε ο πρόγονός του. Η έρευνα στηρίζεται σε μαρτυρίες συγγενών, σε εφημερίδες της εποχής, σε γραπτά ιστορικά και λαογραφικά τεκμήρια, σε ζωγραφικές αναπαραστάσεις, αλλά και στην πολύτιμη οικογενειακή μνήμη που διέσωσε η γιαγιά του συγγραφέα.

Ο Νταβιτσόν Εφέντης Λεβής (1832-1913) έζησε στα πολυεθνοτικά Γιάννενα, σε μια εποχή που το Τανζιμάτ, η διοικητική και οικονομική αναδιοργάνωση, διαπερνούσε το οθωμανικό κράτος, ενώ οι ευρωπαϊκές αξίες και η γαλλική γλώσσα απλώνονταν στην αστική τάξη. Μεγάλωσε σε ένα σπίτι όπου τηρούσαν την εβραϊκή παράδοση, μιλούσαν την ελληνική και την τουρκική γλώσσα, και σε μια πολυμελή οικογένεια που ακολουθούσε επίσης ενδογαμικές πρακτικές: ο ίδιος και η αδελφή του παντρεύτηκαν εξαδέλφους τους, που ήταν και μεταξύ τους αδέλφια. Ο Νταβιτσόν και τα παιδιά του, διατηρώντας ως βάση τα Γιάννενα, μετακινούνταν στην Κωνσταντινούπολη και τη Γαλλία, για λόγους επαγγελματικούς και για σπουδές.

Ο Νταβιτσόν ανήλθε σε αξιώματα της οθωμανικής γραφειοκρατίας σε εποχές που γνώρισαν όχι μόνο διοικητικές μεταρρυθμίσεις, αλλά και τεχνολογικές προόδους και πολέμους. Ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του στη διοίκηση από την Υπηρεσία του Κτηματολογίου στα Γιάννενα, χωρίς να πάψει να δραστηριοποιείται σε οικογενειακές οικονομικές επιχειρήσεις, και διατέλεσε μέλος του Συμβουλίου στο Διοικητήριο των Ιωαννίνων, το οποίο είχε κρίσιμες αρμοδιότητες για ζητήματα ιδιοκτησίας, πολεοδομίας και εμπορίου. Κατόρθωσε να εκλεγεί εκπρόσωπος των Ιωαννιτών στο βραχύβιο Κοινοβούλιο στην Κωνσταντινούπολη, όπου, πριν ο σουλτάνος το κλείσει, φαίνεται ότι δραστηριοποιήθηκε σε προσφυγικά ζητήματα που προξένησε ο ρωσο-τουρκικός πόλεμος καθώς και σε φορολογικά ζητήματα.

Παράλληλα, πηγαινοερχόταν στα Γιάννενα ως μέλος του οθωμανικού Εμπορικού Εφετείου. Η τελευταία του επίσημη θέση στα Γιάννενα ήταν επιθεωρητής στα κτήματα του σουλτάνου, ενώ και η διοίκηση της εβραϊκής κοινότητας δεν τον άφησε αδιάφορο. Ελίχθηκε με ικανότητα στις διπλωματικές ατραπούς, αφού κατάφερε να παρασημοφορηθεί από τον Αμπντούλ Χαμίτ Β’ για τις υπηρεσίες του, από τον βασιλιά Γεώργιο Α’ επειδή συνέβαλε στην αποφυλάκιση Ελλήνων επαναστατών, και επίσης να τιμηθεί από τη Γαλλία με το παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής. Ο πλούσιος βίος της ισχυρής προσωπικότητάς του εύλογα προσφέρει μια ενδιαφέρουσα αφήγηση.

Κάποιοι που έρχονται στην ανάγνωση του βιβλίου με τη σκευή των ιστορικών πιθανότατα θα ενοχληθούν από την επιθυμία του συγγραφέα να κάνει αναλογίες που, συχνά αδέξια, προβάλλουν το παρόν στο παρελθόν, ίσως για να το ζωντανέψουν ή να το κάνουν πιο εύπεπτο, αλλά και από εκείνες που αντίστροφα προβάλλουν το παρελθόν στο παρόν μερικές φορές με υπερβάλλοντα διδακτισμό. Επιπλέον, οι ιστορικοί θα επιθυμούσαν να διαβάσουν μια αφήγηση λιγότερο δοξαστική, που να κινείται προς άλλες κατευθύνσεις στις οποίες ο βίος του ήρωα θα γινόταν εργαλείο για να διερευνηθούν μια σειρά από ζητήματα, τα οποία αγγίζει ο συγγραφέας και που έχουν να κάνουν με τις διακοινοτικές σχέσεις στα Γιάννενα, με την ίδια την εβραϊκή κοινότητα ή τις καριέρες στην οθωμανική γραφειοκρατία.

Ωστόσο, είναι πάντα άδικο να κρίνουμε ένα βιβλίο στη βάση του πώς θα θέλαμε να είναι και να μη χαιρόμαστε αυτά που προσφέρει. Το συγκεκριμένο βιβλίο, φέρνοντας στο προσκήνιο μια ιδιαίτερη προσωπικότητα των οθωμανικών χρόνων, μας δίνει τη δυνατότητα να επισκεφθούμε μια πολυεθνοτική κοινωνία, τη διακυβέρνηση σε τοπικό και κρατικό επίπεδο σε εποχές που κλονίζουν πόλεμοι, εθνικές επαναστάσεις, οικονομικές και τεχνολογικές αλλαγές. Πέρα από εξιδανικεύσεις και αναχρονισμούς, ο Νταβιτσόν Εφέντης Λεβής ήταν ένας διαπρεπής και ριζωμένος στην εποχή του άνδρας. Έτσι, τα ίχνη που άφησε μας οδηγούν να σκεφτούμε γύρω από το τι μαρτυρούν οι επιτυχημένες καριέρες στην οθωμανική διοίκηση για τις σύνθετες κοινωνίες των ανθρώπων που διοικούνταν, ενώ οι καιροί άλλαζαν γοργά. Η φροντισμένη έκδοση αναδεικνύει το οπτικό υλικό που συνοδεύει και ζωντανεύει την ανάγνωση και τη φαντασία μας.

 

Ρίκα Μπενβενίστε

 

Εφημερίδα των Συντακτών

Share on facebook
Facebook
Share on google
Google+
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Σχετικά Άρθρα

Δήμος Ορεστιάδας: Μην πλησιάζετε τους ποταμούς Έβρου και Άρδα και τα αναχώματά τους

Προειδοποίηση προς τους κατοίκους Ορμενίου και Κομάρων εξέδωσε το Τμήμα Πολιτικής Προστασίας του Δήμου Ορεστιάδας. Η ανακοίνωση αναφέρει: «Παρακαλούνται οι κάτοικοι του Δήμου Ορεστιάδας λόγω